“Өдрийн зээл”-ийн хохирогч: Заримдаа яаж хамгийн хялбар аргаар мөнгө олох вэ гэж боддог байлаа

2019 оны 04 сарын 19

2018 оны ажиллах хүчний судалгаагаар Монгол Улсад 288 мянган хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч байгаа хэмээн гарчээ. Тэд хийж байгаа жижигхэн бизнесээ хөл дээрээ босгох гэж өглөөнөөс орой болтол ажиллаж, өөрийгөө ч хайхрах завгүй амьдарч байна. Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчдийн төв цэг болох Нарантуул, Бөмбөгөр, Хархорин зах, 100 айлын барилгын материалын зах гээд хаа сайгүй тэд ар гэрийн амьдралаа авч явах гэж хичээдэг зүтгэдэг. Харамсалтай нь тэдгээр иргэдийн дийлэнх нь бизнесээ томруулах гэж өдөр бүр төлдөг “өдрийн зээл”-д хамрагдсан байдаг. Харин манай улсад “өдрийн зээл” буюу, хувиараа мөнгө хүүлэгчдийг зохицуулах ямар ч журам байдаггүй. Ингээд дараах сурвалжлагыг бэлтгэлээ.

“ӨДӨР ТУТМЫН ОРЛОГОТОЙ ЖИЖИГ ДУНД БИЗНЕС ЭРХЛЭГЧДЭД ӨДРИЙН ЗЭЭЛИЙГ  ХҮҮ БУУРАХ НӨХЦӨЛТЭЙГЭЭР ТҮРГЭН ШУУРХАЙ ОЛГОЖ БАЙНА”

Ийм утгатай зар интернэт, зарын сайтуудад олон удаагийн давтамжтайгаар тавигддаг. Уншигч та ч гэсэн таарч байсан байх. Тус зарыг өмнө нь гүйлгээд өнгөрдөг байсан бол энэ удаа олон нийтийн дунд “өдрийн зээл” хэмээн нэрлэгддэг энэхүү зээлийг авах процесс хэрхэн өрнөдгийг мэдэхээр залгаж үзлээ.

Ашиглаагүй удсан дугаараасаа өдрийн зээл олгоно 9500**** гэсэн дугаар руу залгав.

-Сайн байна уу, би өдрийн зээл авах гэсэн юм.

-9500****: Ямар үйл ажиллагаа, хаана эрхэлдэг вэ?

-Хороололд 87 м.кв талбайд барааны дэлгүүр ажиллуулдаг.

-9500****- Өмнө нь өдрийн зээл авч байсан уу, бидний тухай мэдээлэл хаанаас авсан бэ?

-Зар дээрээс хараад залгаж байна аа. Би өмнө нь ямар нэгэн зээл авч байгаагүй.

-9500****- Өдрийн орлого чинь хэд вэ?

-Одоо жаахан муу байна аа, ер нь бол 300-500 мянгын хооронд хэлбэлздэг.

-9500****- Чи тэгээд хэдэн төгрөг хүсч байгаа юм?

-Харин ээ, ямар шалгуураар зээл өгөх юм бол. Надад таван сая төгрөг хэрэгтэй байгаа.

-9500***- Очиж байгаад болно оо. Түрээсийн гэрээ юм уу үйл ажиллагаа эрхлэн явуулдаг гэдгийг нотлох баримт бичиг, дансны хуулгаа бэлдээд энэ дугаар руу хаягаа явуулчих. Манай хүмүүс тун удахгүй очих болно хэмээсэн юм. Дунд эргэм насны эрэгтэй болон бидний дунд ийм яриа өрнөлөө.

Монгол Улсад “Өдрийн зээл”-ийн үйлчилгээ 2000 оноос эхлэн бий болсон тухай “Монголын худалдаачдын холбоо”-ны удирдах зөвлөлийн гишүүн Э.Солонго ярив. Уг зээл нь банк болон банк бус санхүүгийн байгууллагаас зээл авах шаардлага хангадаггүй, хувиараа жижиг лангуу, цайны газар, уушийн газар, теннис, биллъярд ажиллуулдаг иргэдэд 10-30 хувийн хүүтэй мөнгө зээлдэг үйлчилгээ юм. Ийм төрлийн үйлчилгээ нь 19 жилийн хугацаанд Монгол Улсад ихээхэн газар авсан бөгөөд манайхаас зээл аваад хөл дээрээ боссон олон газар бий хэмээдэг аж. “Өдрийн зээл”-ийн үйлчилгээ эрхэлдэг хувь хүмүүс ямар ч татвар төлөхгүйгээр жилдээ 120-360 хувийн ашиг олдог байна. Өөрөөр хэлбэл, багаар бодоход 150 сая төгрөгтэй эхэлсэн мөнгө хүүлэгч ганцхан жилийн дотор тухайн мөнгөө 270-510 сая төгрөг болгож өсгөдөг гэх зах зээлийн судалгаа бий. 

“Өдрийн зээл”-ийн тухай сурвалжлага бэлтгэхээр болсон гол шалтгаан маань нэгэн эмэгтэй бидэнд хандсанаас үүдэлтэй юм. Тэрбээр, жижигхэн барааны дэлгүүр ажиллуулж байгаад дэлгүүрээ өргөжүүлэхээр болж “өдрийн зээл”-ийн үйлчилгээ эрхлэгчдэд ханджээ. Харамсалтай нь өдрийн зээл нь өөрийнх нь амьдралд маш том хар толбо үүсгэнэ чинээ санасангүй. Өдөрт маш олон удаа амиа хорлох эсвэл хамгийн хялбар аргаар мөнгө олох тухай боддог байснаа бидэнд ярьсан юм.

ХОХИРОГЧ Х.У: ЗАРИМДАА ЯАЖ ХАМГИЙН ХЯЛБАР АРГААР МӨНГӨ ОЛОХ ВЭ ГЭЖ БОДДОГ БАЙЛАА

-Анх яаж өдрийн зээл авсан тухайгаа бидэнд ярьж өгөөч?

-Үнэндээ энэ зээлийн талаар анх ямар ч ойлголтгүй байлаа. Би боломжийн мөнгө олдог, банкинд сардаа 300 мянган төгрөгийн зээл төлдөг, кредит карттай, Lend.мн-д зээлтэй ч хугацаандаа төлчихдөг өөрийгөө болоод байна л гэж боддог байсан. Тэгээд мөнгө хэрэгтэй болоод банкинд хандаад зээлээ сунгах гэсэн боловч Монголбанкнаас гарсан зээлийн шинэ журмаас шалтгаалаад намайг дахин зээл авах боломжгүй гэсэн. Банк бус судалж үзсэн боловч заавал барьцаатай байх шаардлагатай гэсэн. Харин нэг найз маань барьцаагүй, өдрийн орлоготой хүмүүст зориулсан зээл байдаг надад хэлсэн. Тэгээд л зараас харж байгаад хэдэн дугаар руу залгаж үзээд, зөвшөөрсөн хүнээс нь зээл авсан.

-Хэдэн төгрөгийн зээл авсан юм бэ?

-Надад дөрвөн сая төгрөг хэрэгтэй байсан боловч анхлан зээлдэгчид гурван саяас илүүг өгдөггүй гээд, гурван саяыг өгсөн. Авсан мөнгөө 20 хоногийн дотор 3,6 сая болгож өгнө гэдгийг сонсоод дотроо нэг л жийрхээд явчихсан. Яалт ч үгүй мөнгө хэрэгтэй байсан болохоор зөвшөөрсөн л дөө.

-3,6 сая төгрөгийг 20 хоногийн дотор төлнө гэхээр өдөрт 180 мянгыг төлдөг байсан гэсэн үг үү?

-Тийм, өдрийн 12 цагаас өмнө 180 мянгаа хийхгүй бол цагийн 7000 төгрөгийн хүү боддог. Би нэлээн хэдэн удаа үндсэн мөнгөө цагийн хүүтэйгээ хийж байсан.

-Зээл хэрхэн өгч, авалцдаг үйл явцыг бидэнд хэлж өгч болох уу. Жишээлбэл, танаас юу юу шаардсан бэ?

-Утсаар ярьсанаас хойш гурван цагийн дараа манай дэлгүүр дээр хоёр эмэгтэй, хоёр эрэгтэй хүн ирсэн. Анхандаа их эвгүй байсан. Тийм олуулаа ороод ирэхээр нь айх ч шиг. Надаас их олон зүйл асууж, шалгаасан. Дотроо бурхан минь би юу хийгээд байна гэж бодсон ч зээлээ авсан. Миний иргэний үнэмлэхний зургийг ар өвөргүй дараад, зээл хүссэн өргөдөл гараар маань бичүүлж, гарын үсэг зуруулж авсан. Хамгийн сонин нь утсан дээрээ, миний бичлэгийг хийж авсан.

-Бичлэг ээ, юун бичлэг вэ?

-Иргэн тэр би, тийм нэртэй хүнээс тэдэн төгрөг зээлж авсан нь үнэн. Хэрвээ зээлээ барагдуулахгүй бол хоногийн нэг хувийн хүү төлөхийг зөвшөөрч байна энэ тэр гэсэн л утгатай байсан. Хэдийгээр гайхаж байсан ч мөнгөө авахын тулд тухайн үед нээх тоогоогүй л дээ. Дараа нь мөнгө зээлсэн үйл явцаа бодоод байхад би их олон зүйлийг анхааралгүй өнгөрүүлсэн байна лээ.

-Хоногийн нэг хувийн хүү, дээрээс нь цагийн алданги 7000 гэдэг үнэхээр аймаар сонсогдож байна. Тийм зээл авахгүй байж болоогүй юм уу?

-Яг ашиг олж байх үед 3,6 сая тийм хэцүү санагдаагүй л дээ. Харамсалтай нь би тав дахь хоногоос 180 мянган төгрөгөө төлж чадахгүйд хүрсэн. Дэлгүүрт ашиг орж ирэхгүй, маш их зарлагатай таараад. Арай гэж цагийн хүүтэйгээ нийлүүлээд хоёр хоногоо аргалсан. Гурав дахь хоног дээрээс над руу залгаж эхэлсэн. Тэр үед л хэчнээн буруу зүйл хийснээ ойлгосон л доо.

-Тань руу залгаж мөнгөө нэхсэн гэж үү?

-Зүгээр ч нэг нэхэх биш л дээ, намайг сүрдүүлж, дарамталж эхэлсэн.

-Яаж сүрдүүлнэ гэж вэ?

-Хоёр залгахаар нь утсаа авалгүй өнгөрүүл­сэн юм. Би зээлээ төлөхгүй хэчнээн оройтуулсан ч үндсэн зээлээ алдсан цагийн хүүтэйгээ нөхөж хийдэг байсан. Гэтэл миний утсанд, “Хөөе чи муу утсаа авчихаж чадахгүй байна уу. Зээлээ нэхүүлэхгүй төл дөө” гэж ирсэн. Дараа нь надад, орой гэрт чинь уулзая гэж ирсэн.

-Мөнгөө төлөхгүй байгаа биш, хоцроо­лоо гэж тэгж дарамталж байгаа юм уу?

-Тийм ээ, солонгос кинон дээр мөнгө хүүлэгчдийн тухай их гардаг даа. Зодоод л, үр хүүхдээр нь түрий барьж дарамтлаад л. Гэтэл манай монголд ч бас тийм зүйл байдаг гэж үнэхээр бодоогүй. Маш олон хоног айж, унтаж чадахгүй зовсон. Миний өөрийн хийсэн зүйл гэж бодсон ч гэсэн тийм аймаар эрээ цээргүй гэж бодоогүй л дээ.

-Өөрөөр танд ямар нэгэн дарамт ирсэн үү?

-Үндсэн зээлээ хүүтэйгээ төлж дуусгасны дараа хугацаа хэтрүүлсэн гэж надаас дахиад сая гаран төгрөг нэхсэн. Би бас л хугацаа хэтрүүлсэн гэж 3,6 сая төгрөгөө бараг 3,9 сая болгож өгсөн. Гэтэл дээрээс нь намайг хугацаандаа зээлээ төлөөгүй гэж дахиад мөнгө нэхсэн. Боломжгүй байна гэдгээ хэлсэн ч, өрөө төл луйварчин минь, фэйсбүүкт бичлэгээ тавиулмаар байна уу. Амьдралгүй болгоно шүү чамайг гэх зэргээр дарамтлах болсон. Фэйсбүүкийн маань олоод бүх зурган дээр маань, өрөө төл, луйварчин минь гэж бичсэн. Би 3,9 сая төгрөг төлөх гэж хамаг арга чаргаа барсан. Дэлгүүр маань ч дампуурсан. Өдөр болгон 180 мянгыг өгөх гэж өчнөөн хүнээс мөнгө зээлсэн. Одоо миний амьдрал үнэхээр хэцүү байна. Заримдаа үнэхээр амиа хорлочихъё, эсвэл яаж амар хялбар аргаар мөнгө олох вэ гэж хүртэл бодож байлаа.

-Та цагдаад хандаагүй юм уу?

-Манайд энэ хэрэг ихэнхдээ л хохирогчдын буруу болж шийдвэрлэгддэг. Шүүх дээр очоод л чи яагаад хүнээс мөнгө авчихаад өгөхгүй байгаа юм гэж буруутгагдаад нэхсэн мөнгийг нь төлөх болдог. Тэгэхээр би цагдаагаар яваад нэмэргүй гэж бодсон л доо. Манайд ийм харилцааг, хэргийг зохицуулах ямар ч журам байдаггүй юм билээ.

Энэ эмэгтэй яг ийм байдалд орсон хэдэн арван мянган хүмүүсийн ердөө л нэг. Өдрийн зээлээс болж амиа хорлож байсан тохиолдол манайд бий. Энэхүү зээлийн талаар “Иргэдийн шударга шүүх” ТББ-аас 2013 оноос судалгаа хийж эхэлсэн бөгөөд, мөнгө хүүлэгчид зохион байгуулалттай бөгөөд бүр тийм бүлэглэл үүсчихсэн байдаг. 5-6 хүн бүлэглэж бусдад дамжуулах маягаар зээл олгодог. Өндөр хүүтэй мөнгөний дарамтад ороод шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газар, мөнгө хүүлэгчдийн дарамтад ороод амьдрах сонирхолгүй болсон иргэд ч цөөнгүй байна. Тэд өдөр болгон наймаа хийдэг, гэхдээ мөнгө хүүлэгчдэд хүү төлөх гэж амьдарч, бүр гэрийнх нь боол, босгоных нь шороо болсон иргэд ч байна. Мөнгө хүүлэгчид мөнгөө болон зээлийн хүүгээ төлж чадахгүй байгаа иргэдийг элдвээр хэлж, хараахаас гадна, гэр оронд нь очоод хаан мэт суучихдаг, гэртээ авчирч хоол ундаа хийлгэж, бүр заримдаа биед нь халдаж бах таваа ч хангадаг хүмүүс бий гэнэ” хэмээн мэдээлж байв. Тэгэхээр иргэд мөнгө зээлж авсныхаа хариуд дарамтлуулах, сүрдүүлгэнд өртөх, сэтгэл санаагаар хохирохоос гадна арав гаруй төрлийн гэмт хэргийн хохирогч болж байгаа юм.

Бүрэн эхээр нь "ӨГЛӨӨНИЙ СОНИН"-оос унших боломжтой!

Сэтгэгдэл ( 4 )

Сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
Зочин(182.160.39.179) 2019 оны 04 сарын 21

Зээлийн хүү хязгаарлах тухай хууль иймэрхүү мөнгө хүүлэлтээс иргэдийг хамгаалах хэрэгтэй шүү дээ. Банктай л хамааруулаад бужигнаад байх юм

guy(202.179.27.182) 2019 оны 04 сарын 19

iim zyil haana ch baidag

Orlogondoo taaruul(108.218.234.108) 2019 оны 04 сарын 19

Er ni orlogondoo taaruulj amidartsgaa. Mongol shig jijig zah zeeltei niigemd hezee ch orlogo togtvorjihgui. Tsag tsagaaraa baihgui gesen ug. Mongolchuudiin biye biyenee davah gesen shunal, ataa jutuu chin iim baidald hurgeed baina. Orlogo chin hurehgui bol zaaval unetei bairand amidrah hereggui, unetei huvtsas hunar, mashin tereg, ed hogshil ezemshih hereggui, huuhdee undur tulburtei chanargui surguulid surgah albagui. Er ni sanhuugiin bololtsoogui bol olon huuhed gargah hereggui, tegj bitgii huuhdiig zovoo. Odongiin tuluu huuhed gargadag gichiinuud bainaa, hiree medej zulzagalatsgaa

Juju(64.119.19.181) 2019 оны 04 сарын 19

Luivarfhid bn shdee.ene huuliihan haaba bnaa.uuniig taskan zogsoohgui bol olon hunii anidralaar togloh n bnaa.mongol ulsad huul bn uu

Top