КУБЫН СОЁЛЫН ӨДӨРТ | Тэмцэлд урссан үндэстний сэлэм, бамбай

Куба улс жил бүрийн 10-р сарын 20-нд Үндэсний соёлын өдрөө тэмдэглэдэг. Он сар өдөр нь: 1868 оны 10-р сарын 20-нд Испаний колончиллоос дөнгөж чөлөөлөгдсөн Баямо хотод хүмүүс бослогод уриалсан дуулал болох Ла Баямесагийн  дууны аялгыг анх дуулссан нь, улмаар Кубын төрийн дуулал болсон юм.

Перучо Фигуредогийн зохиосон тэр дуу нь зөвхөн үндэсний бэлгэдлийн мэндэлснийг тэмдэглээд зогсохгүй, куба үндэстэн мэндэлснийг болон түүний эрх чөлөөний төлөөх буцалтгүй тэмцэлтэй зэрэгцэн мэндэлж, өсөж торнисон соёлын үндэс суурийг тавьсан юм.

Тусгаар тогтнолынхоо төлөө тэмцлийн ширэнгэн ойд бүрэлдсэн соёл     

Кубын соёлын өвөрмөц байдал нь метрополис танхимуудад биш, харин дайны галд бүрэлдсэн юм Түүхчдийн онцолж байгаагаар улс үндэстнийг бүрэлдэх соёлын үйл явц нь үзэл санаа, нөхцөл байдалд хариу үйлдэл үзүүлэх замаар өдөөгдсөн нарийн төвөгтэй аялал байсан бөгөөд 1868 оны Тусгаар тогтнолын дайнаар өндөрлөсөн. Ингэсэнээр соёл нь Испанийн ноёрхлыг эсэргүүцэж, чөлөөт бүгд найрамдах улсыг төсөөлж, байгуулах хэрэгсэл болсон юм. Төрийн дуулал, уран зохиол, Хосе Марти, Карлос Мануэль де Сеспедес зэрэг баатруудын сэтгэлгээ нь Кубын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгчдтэй сүлбээтэйн адил шийдвэрлэх зэвсэг байв. Тэр үед ч үндэстний ухамсрыг бий болгох үндэс нь соёл байв.

Псевдо Бүгд Найрамдах Улс ба эзэнт гүрний соёлын бүслэлт

1898 онд АНУ интервенц хийсний дараа Платтын нэмэлт өөрчлөлтөөр тусгаар тогтнолыг хязгаарласан. Дараа нь 1959 он хүртэл Кубын түүх судлал "хуурамч бүгд найрамдах улс" буюу неоколони гэж нэрлэдэг зүйл байв: Эрдэмтдийн үзэж байгаагаар Кубын бүгд найрамдах улсын соёл улс төрийн бухимдлын сүүдэр дор эхэлсэн үе юм. АНУ зөвхөн эдийн засаг, улс төрийг хянаад зогсохгүй; мөн соёлын тулаан хийсэн. 1900 онд Кубын 1300 багшийн "тархийг угаах" зорилготой "Харвардын төсөл"-өөс эхлээд хэрэглээний хэв маяг бүхий кино, радио, телевизийн урсгал Кубын талаарх гуйвуулсан дүр төрхөөр дүүргэх хүртэл АНУ-ын соёлын нөлөө үндэсний өвөрмөц байдлыг эвдэхийг  оролдсон. Уугуул иргэд , сургууль нийгэмлэг, хэвлэлд уг соёлыг эсэргүүцэж байсан ч тус улс хараат байдалд амьдарч байв

Хувьсгалт сүр жавхлан: Соёл бол ард түмний эрх

1959 оны 1 дүгээр сарын 1-нд хувьсгал ялснаар байдал эрс өөрчлөгдсөн. Соёл нь онцгой эрх байхаа больж,  үндэсний төслийн тулгуур багана болсон. 1961 оны бичиг үсгийн кампанит ажил бараг нэг сая хүнийг бичиг үсэгт тайлж, харанхуйгаас гаргасан. Каса де лас Америкас (1959), Кубын урлаг, кино үйлдвэрийн институт (ICAIC) зэрэг нэр хүндтэй байгууллагууд байгуулагдаж, улс даяар урлагийн сургууль, хэвлэлийн газар, номын сан, музейн сүлжээ бий болсон. Эрүүл мэнд, боловсрол олон улсын жишигт хүрч, соёл, нийгмийн хөгжил зэрэгцэн явж байгааг харуулсан. Лесама Лима, Карпентьер нарын уран зохиолоос Томас Гутьеррес Алеагийн кино, Кубын үндэсний балет, Сильвио Родригесийн хөгжим хүртэлх Кубын соёлын сүр жавхлан нь эцэстээ өөрийгөө бодож  бүтээж буй үндэстний илэрхийлэл байв.

"Соёл бол үндэстний илд бамбай"

Фидель Кастро хувьсгал дахь соёлын үүргийг бусадтай адилгүй дүгнэжээ. “Соёл бол үндэстний илд бамбай” гэж хэлснээрээ сэхээтэн, уран бүтээлчдийг чиглүүлсээр байгаа аксиомыг бий болгосон. Соёлын өвөрмөц байдал, түүхийн мэдлэг, үндэсний үнэт зүйлс нь ард түмнийг задралын нөлөөллөөс хамгаалж, тэдний эв нэгдлийг алдагдуулахыг байнга оролддог хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг урвуулахаас хамгаалдаг тул энэ нь бамбай юм. Урлагийн бүтээл, шүүмжлэлтэй сэтгэлгээ бол алс холд хүрэх, Кубын үнэнийг хамгаалах, эв санааны нэгдлийн дуу хоолойгоо дэлхий нийтэд хүргэх чадвартай зэвсэг учраас энэ бол илд юм. Фидель өөрөө хэлсэнчлэн Мартигийн "Үзэл санааны дарахлаа нь  ямар ч чулуун бэлэлтээс илүү хүчтэй" гэсэн үгийг давтаж, "Өөрийгөө танихгүй (соёлгүйгээр) эрх чөлөө гэж байхгүй" гэж нэмж хэлэв.

Олон хэмжээст бүслэлтийн дор эсэргүүцэх, бүтээх

Энэхүү соёлын илд ба бамбай хоёулаа өнөөдөр маш хүнд сорилттой тулгарч байна. Куба бол эдийн засаг, худалдаа, санхүүгийн талыг хослуулсан төдийгүй соёл, сэтгэл зүй, суртал ухуулга, танин мэдэхүйн олон талт дайны хохирогч юм. Энэ бүхэн нь 60 гаруй жил үргэлжилсэн АНУ-ын цуцалтгүй бүслэлтийн дээр 2026 онд урьд өмнө байгаагүй эрчим хүчний хориг нэмэгдэж, газрын тосны импортоос сэргийлж, улс орныг эдийн засгийн хүнд байдалд хүргэсэн. Соёлын үр дагавар нь маш аймшигтай юм: арга хэмжээг цуцлах , холболтын хязгаарлалт бүхий санаачилгуудыг дижитал орчинд шилжүүлэх, уран бүтээлчдийн өвийг бүтээх, судлах, хамгаалахад хязгаарлалт хийх.

Орчин үеийн танин мэдэхүйн дайн нь дотоод эсэргүүцлийг эвдэхийн тулд үзэл баримтлалыг бий болгох, эргэлзээ төрүүлэх, бодит байдлыг зохиохыг эрэлхийлдэг. Гэсэн хэдий ч хувьсгалт Кубын хариу арга хэмжээ нь түүхэнд нь нийцэж байсан: соёлын уналт байхгүй. Соёлын яам хөтөлбөрөө шинэчилж, уран бүтээлчдийн гэр орчмын газар, олон нийтийг хамарсан урлагийг нэвтрүүлж, уран сайхны сургалтыг бүтээлчээр хийж, хуваарийг шинэчилсэн. Уран бүтээлчид тахал өвчний үеийн нэгэн адил соёл бол үндэстнийг тэтгэх үзэл санааны тулгуур нь  түүнийг хэзээ ч байгаагүйгээр бүтээж, хуваалцахын төлөө өөрсдийгөө зориулжээ.

Хүмүүсийг нэгтгэдэг соёл

Кубын соёлын нийтлэг, эв нэгдэлд суурилсан энэхүү уриалга Монголд цуурайтсан. Хоёр улсын түүхэн найрамдал, хамтын ажиллагааны хэлхээ холбоо 65 жилийн турш тасралтгүй дипломат харилцаа тогтоож, соёл, эрдэм, урлагийн салбарын солилцоо, хамтын ажиллагаагаар бэхжсээр ирсэн. Кубын Элчин Сайдын Яам, найрамдлын нийгэмлэгүүд, Кубын оршин суугчид болон Куба дахь Монгол төгсөгчид олон ангит кино, концерт, лекц, оюутны тэтгэлэг зэргийг сурталчилж, харилцан ойлголцлын гүүрийг бий болгож байна. Соёлыг заримдаа ноёрхлын зэвсэг болгон ашигладаг энэ дэлхийд соёл нь эсрэгээрээ ард түмнийг чөлөөлөх, эсэргүүцэх, ахан дүүсийн найрамдалтыг дэмжих хэрэгсэл болж чаддагийг Кубын жишээ, түүний Монголтой найрамдалт харуулдаг.

Маргааш Ла Баямеса дууг дуулахад Куба улс тусгаар тогтнолын халуун галд төрсөн соёл нь үнэнийг нь хамгаалах илд, эрх чөлөөтэй, бүрэн эрхт үндэстний хувьд оршин тогтнох эрхийг нь хамгаалсан бамбай хэвээр байдгийг тэмдэглэх болно.

Зохиогч: Куба улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Эмилио Певида Пупо

МОНГОЛ ДАХЬ КУБА УЛСЫН ЭЛЧИН