Эрхтэн дархтаны мэдлийн "Терра энержи"-д дарлуулсан НОЁН СУМЫНХАН

2019 оны 10 сарын 22

“Байгаль хамгаалах говийн иргэдийн санаачилга” ТББ, “Босоо хөх Монгол”, “Эрс шинэчлэл хөдөлгөөн” ТББ-ууд хамтран Монгол орон даяар өрнүүлж байгаа “Байгаль эх, хариуцлагатай уул уурхай” үндэсний хэлэлцүүлэг Өмнөговь аймгийн Ноён суманд үргэлжлэв.

Ноён сум Өмнөговь аймагтаа хүн амын тоо, нутаг дэвсгэрээрээ хамгийн багад орно. Гэвч энд Австралийн 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай "Терра энержи", Хятадын 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай “Хур эрдэнэ баялаг” компанийнхан тус сумынхныг бүрэн дарамтад оруулжээ. Хоёр компани хоёулаа нүүрсний уурхайтай юм.

“Хур эрдэнэ баялаг” компанийн тухайд тус уурхайг ашиглалтад хүлээн авах Улсын комисс ажиллуулах хүсэлтийг 2019 оны нэгдүгээр сард Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яаманд гаргажээ. Өнөөдрийн байдлаар улсын комисс хүлээн аваагүй байхад өөрсдийн дураар уурхайг нээн, хөрс хуулалтын ажлыг хийж эхэлсэн байлаа. Үүгээрээ Ашигт малтмалын тухай хуулийн 36.4-т заасан “Геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас томилогдсон комисс уурхайг хүлээн авсны дараа ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь уг уурхайг ажиллуулж эхэлнэ” гэснийг бүрэн зөрчсөн байна.

Түүх сөхвөл анх энэ газрыг 2013 оны дөрөвдүгээр сарын 17-ны өдөр “Пибодивинсвей ресорсез” компанид 2043 он хүртэл буюу 30 жилийн хугацаагаар Ашигт малтмалын газрын Кадастрын хэлтсийн даргын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч Н.Чинбаатар олгожээ.

Харин 2018 онд хийгдсэн ТЭЗҮ-ийн тодотголыг “Хур эрдэнэ баялаг” ХХК-ийн захирал Ван И Да баталсан нь тус орд “Пибодивинсвей ресорсез” компанийн мэдлээс Хятадын хөрөнгө оруулалттай “Хур эрдэнэ баялаг” ХХК-д шилжсэн гэж ойлгогдохоор байна.

Тус суманд ажилласан “Байгаль эх, хариуцлагатай уул уурхай” үндэсний хэлэлцүүлгийн багийнхан Ноён сумын Засаг дарга Б.Батболдын хамт тус хоёр уурхайг төлөөлүүлэн "Терра энержи"-д очиход тэндхийн эрх мэдэлтнүүдийн нэг болох Австралийн иргэн Ден үл тоомсорлосон байдлаар хандаж, хөлөө ачиж суун, Ноён сумын Засаг даргыг “Миний өрөөнөөс гар” хэмээж байсан нь энэ нутгийн баялгийг шавхаж, уул нурааж, ус ширгээж суугаа харийнхан баялгийн жинхэнэ эзэд болох монголчуудыг хэрхэн дорд үзэж байгаагийн тод жишээ боллоо.
 

“Байгаль хамгаалах говийн иргэдийн санаачилга” ТББ-ын тэргүүн, МСНЭ-ийн ерөнхийлөгч Х.Мандахбаяр нарын хүмүүс өнгөрсөн хавар Ноён суманд ирж, "Терра энержи"-гийнхэнтэй уулзахад ашигт малтмал тээвэрлэх тусгай зам тавина гэх зэрэг тодорхой амлалт хэлж байсан ч өнөөг хүртэл тус сум хүрэх зам улаан түйрэн тоос манарсан шороо хэвээрээ байна. Хоёрын хоёр уурхай ажиллаж байгаа сумын төвд орон нутгийн хөрөнгө оруулалтаар л Орон нутгийн удирдлагын ордон зэрэг ганц нэг шинэ байшин барьснаас өөрөөр нутаг усаа ухуулсны өгөөж гэхээр гялтайх зүйл огт алга.

"Терра энержи" компани нь "Цагаан өвөлжөө", "Алаг тэвш", "Энх тунх орчлон" гэсэн гурван охин компанитай. "Цагаан өвөлжөө" болон "Энх тунх орчлон" нь Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбатын охин О.Оюумаагийн мэдлийнх гэх бөгөөд жил тутам нэг сая тонн нүүрс олборлон, найман жил ашиглахаар ТЭЗҮ-д тусгажээ. Тэгэхдээ 94,4 тэрбум төгрөгийн татварыг улс, орон нутгийн төсөвт оруулахаар тусгагдсан байна. Гэвч орон нутагт хөрөнгө оруулсан зүйл байхгүйг иргэд хэлэлцүүлгийн үеэр хэлж байлаа.

Ийнхүү Ноён сумынхныг дарга, цэрэггүй нь дарлаж байгаа "Терра энержи"-гийн ард анхны Ерөнхийлөгч асан болон том нөлөө бүхий эрхмүүд сууж буйг иргэд сөхөж байсан юм.

“Байгаль хамгаалах говийн иргэдийн санаачилга” ТББ-ын тэргүүн, МСНЭ-ийн ерөнхийлөгч Х.Мандахбаяр хэлэлцүүлгийг нээж хэлэхдээ “Терра энержийнхэн Монгол Улсын олон хууль тогтоомжийг зөрчсөн байна. Даварсан байна. Хуулийн хүрээнд үйл ажиллага явуулах ёстой. Бид уурхай хаадаг хүмүүс биш, иргэний нийгмийн шаардлагыг л тавьж байгаа хүмүүс. Бодит байдлыг байгаагаар нь олон нийтэд хүргэх сэтгүүлчийн нийгмийн хариуцлагын үүднээс ирж байгаа юм. Бид ганц Ноён сумаар биш, бүх 21 аймгаар явж байна. Түүхэн зөв моментод бид хэлэлцүүлэг хийж байгаа. Ингээд явахад хэлэлцүүлгийн нийгмийн шаардлага улам тодорхой болж байна. Монгол Улсын Засгийн газрын Шадар сайдаар ахлуулсан Монгол Улс дахь уул уурхайн лицензүүдийг шалгах ажлын хэсэгт "Терра энержи"-ийн асуудлыг тавина.”Хур эрдэнэ баялаг”-ийн эздийг ч ялгаагүй. "Терра энержи"-д 300 гаруй хүн ажиллаж байгаагаас 25 нь л Ноён сумынх байна. Сумын иргэд бөөн тоосон дунд амьдарч байна. Энэ уурхайг замаа тавихаас нааш ажиллуулж болохгүй. Эдгээр уурхай ядаж суманд орон сууц барь, засмал зам тавь, мод тарь, оюутнуудынх нь төлбөрийг төл. Монголын хуулийг уландаа гишгэж таарахгүй. Ноён сумын байдал ийм л байна” гэлээ.

“Эрс шинэчлэл хөдөлгөөн” ТББ-ын тэргүүн Д.Энхбат “Төвдөө ганц метр ч цардмал замгүй сумыг анх удаа л харлаа. Энэ бол Ноён сум. Оюутолгойн муу жишээний жижиг хувилбар нь Ноён сум байна. Уурхайнууд сарын 10 тэрбум, жилийн 120 тэрбум төгрөгийн орлого олж байна. Ажилчдын цалин хөлс, бүх зүйлд жилд сайндаа л 4 тэрбум төгрөг өгөх байх. Орлогоосоо үртсийн төдийг хаясан бол энэ сум ийм хөөрхийлөлтэй байхгүй байсан. Өндөр хөгжилтэй Ноён хот байх байсан. Энэ уурхай гадныхны бус, Ноён сумынхны баялаг” гэсэн бол хуульч Б.Долгор “Ноён суманд хууль журмын хүрээнд хувьсгал хийх шаардлага үүсжээ. Мөнгө л олж байвал хүний амь нас, эрүүл мэнд, ус, газар шороо хамаагүй болжээ. Хэдэн жилийн өмнө Терра энержийн жолооч согтуугаар замаас гарч хоёр айлын гэр дайрч хэд хэдэн хүний амь нас хохироож сүйтгэж байсныг мэднэ. Монгол Улс хууль, бодлогоо шинэчлэх ёстой. Терра энержи хариуцлагаа ухамсарлаж байгаа бол үйл ажиллагаагаа зогсоох ёстой” гэв.

Сумын Засаг дарга Б.Батболд “Уурхайнуудад хариуцлагагүй үйл ажиллагаа туйлдаа хүрсэн. "Терра энержи"-д хариуцлага тооцох үйл ажиллагааг хоёр жилийн өмнөөс эхэлсэн. Дөрвөн жил газар орныг ухахдаа үр өгөөж өгөөгүй” гэсэн бол сумын иргэд эдгээр уурхайн талаар хурц шүүмжлэл өрнүүлж, хэлэлцүүлэг ширүүн уур амьсгал дунд үргэлжиллээ.

"Терра энержи"-ийнхэн тэмцэл өрнүүлсэн малчид, иргэдийг шүүхэд өгдөг, 300 мянга хүртэл төгрөгийн торгууль ногдуулдаг, урсаж байсан Уртын голыг ширгээсэн, иргэдийн зөвшөөрөлгүйгээр шинэ ам нээдэг, хөрс хуулдаг, нүүрс тээврийн сайжруулсан зам тавина гээд хийгээгүй, суманд хөрөнгө оруулна гэсэн амлалтдаа хүрээгүй, газар малтаж шороо овоолсоор уулгүй газар овоолгон уултай болсон, малын дотор махыг идэх аргагүй өвчилсөн байдаг гэх зэргээр уул уурхайгаас учирсан зовлон бэрхшээл бүрийг тоочиж байсан юм.

Мөн баргилт чулуутай газрыг дэлбэлсээр бүтэн чулуу нэг ч үлдээгүй, малын бэлчээргүй, усгүй хоцорч буйгаа хэлцгээлээ. "Терра энержи"-ийн нутаг дэвсгэр дээр Тавантолгойн уурхайнхан өрөм тавьж байгаа тухай ч нутгийн иргэд хэлж байсан юм.

"Терра энержи-ийн орон нутаг хариуцсан менежер н.Баттөмөр уурхайг ашиглалтад орохоос өмнө ирж, долоо дахь жилдээ ажиллаж байгаа аж. “Би монгол хүний хувьд дуу хоолойгоо өргөж яваа хүмүүсийг дэмжиж байна. Анхнаас нь баахан лиценз тараагаад, хөрөнгө оруулж, уул уурхай нээгээд Монголыг монголтой нь хэмхэлдүүлээд байх шаардлагагүй” гэх зэргээр ач холбогдол багатай зүйлсийг тэрээр тайлбарласан юм. Мөн уурхайн хөрөнгө оруулагчдыг төлөөлж ирсэн Австрали улсын иргэн “Манай уурхайд н.Амарбаясгалан захирал томилогдоод удаагүй байна. Өнөө шөнөдөө багтааж захиралд мэдээлэл явуулна. Амараа захирлаас ирсэн мэдээллийг та бүгдэд мэдээлэх болно” хэмээн иргэдийг басан доромжилсон маягийн зүйл хэлээд суулаа.

Хэлэлцүүлэгт оролцсон иргэд энэ бүхэнд дургүйцлээ илэрхийлэн шуугилдаж байсан юм.

Энэ үеэр Хуульч эмэгтэйчүүдийн холбооны тэргүүн Б.Долгор, Монгол Улсын маркшейдерийн зөвлөх инженер Д.Гэрэлгуа нар уул уурхайн асуудлуудаарх хууль эрх зүйн үндэслэл, уул уурхайн ашиглалтын талаар иргэдэд зөвлөгөө өгөв.

Хэлэлцүүлгийн төгсгөлд Ноён сумын Засаг дарга Б.Батболд болон сумын 200 гаруй иргэд оролцож уурхайнуудыг зогсоох тухай шаардлагад гарын үсэг зурцгаалаа.

Сум болгонд хэлэлцүүлгийн дараа эх орноо гэсэн сэтгэлээр нэгдсэн урлагийнхан “Халуун элгэн нутаг” тоглолтыг үнэ төлбөргүй хийж буй нь орон нутгийн иргэдийн талархлыг ихэд хүлээж байгаа юм. Тоглолтод Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин Ж.Уранчимэг, Соёлын тэргүүний ажилтан Б.Бадамсүх, Ш.Будсүрэн, "Элкондор" хамтлагийн дуучин П.Хэрлэн, “Хар тас”-ын Марка нар оролцон, уран бүтээлээ толилуулж байна.
 

 

Сэтгэгдэл ( 9 )

Сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
Otgonbastar(64.119.24.51) 2019 оны 11 сарын 14

Yaraltai zogsooh ni zov ami bie vl hairlan temtshel belen shvb

0  |  0
Иргэн(103.229.120.115) 2019 оны 11 сарын 14

Бууд дэлбэл

0  |  0
Batboldoo(64.119.20.78) 2019 оны 11 сарын 10

Chi Terrad ajildag baisan bizdee bitgii ingej baildaa tanai ger bulees hurtel ter 2 terbumaas huvi avsan bizdee.\nChi 2jil Terrad ajilaj hooliig ni idee l bizdee

0  |  0
Batbold Junai zasaga(64.119.20.78) 2019 оны 11 сарын 10

za bilij uz noyoun sumiin zasag irgedteigee niilj Terra energy gees 2terbum togrog shantaajilj huvaaj avch idsen avsan sumiin zasag darga irgediin hurliin gishuud barimttaigaa baigaa shuu

0  |  0
2 terbumiig ni he(64.119.20.78) 2019 оны 11 сарын 10

za bilij uz noyoun sumiin zasag irgedteigee niilj Terra energy gees 2terbum togrog shantaajilj huvaaj avch idsen avsan sumiin zasag darga irgediin hurliin gishuud barimttaigaa baigaa shuu

0  |  0
энхээ(66.181.161.88) 2019 оны 11 сарын 04

мөн тэр олон хүн хүч дагуулаад хаанахын санхүүжилтээр ажиллаж байгаа вэ. унасан машинуудаа ажил хийгээд цалингаа хураагаад авсан гэж л битгий хэлээрэй босоо хөхүүдээ

0  |  0
энхээ(66.181.161.88) 2019 оны 11 сарын 04

өмнөх хойдохыг нь мэдэхгүй. гэхдээ тухайн нөхцөл байдал хурал огт таалагдаагүй. сум орон нутгийн хүмүүс удирдлагыг үл хүндэтгэсэн хурал болсон. би бүр загнуулсаар байгаад өөрийгөө уурхайтай бил үү гэж бодсон ш дээ. мөн сумын засаг дарга энэ мэт зүйл яриагүй. босоо хөх монголын нэг нөхөр бас тэр мандахбаярт загнуулсаар байгаад л таарсан. даргыг тэр нэг шар юм сумыг хаана ороод ирвээ хогийн цэг үү ч гэх шиг. ингэж болохгүй ээ. сургуулийн багшийг болохоор тэр саарал костюмтай нөхөр яагаад унтаад байна энэ тэр гээд л.

0  |  0
Терра Энержи(202.21.119.125) 2019 оны 11 сарын 14

Сар бүр 25сая төгрөг сумын хамтын ажиллагааны хороо гэдэг рүүгээ авдагаа юу гэж тайлбарлах вэ Батболд даргаа, сумын ард байдаг соёл амралтын хүрээлэнгээ манай хөрөнгөөр бариагүй бил үү. Сумын олон арван залуучууд чинь хэдэн төгрөгний цалин манайхаас авдаг бэ, сумын статусаа алдахдаа тулсан үед чинь уурхай нээгдэж сум чинь үлдсэн байдаг биш бил үү. Юм л болохоор хандив тусламж өгөөч гэж гуйж гувшсан захианууд чинь манайд одоо болтол хадгалаатай, санхүүгийн баримт нотолгоотойгоо байгаа шдээ. Авснаа битгий мартаж бай. Уурхай хаагдахдаа тулбал Мандахбаяр нөхөн олговрыг өгөх юм байна зөв үү

3  |  1
mgl(202.179.11.230) 2019 оны 11 сарын 14

bugdeeree niileed temtsehees uur argagui.

3  |  3
Top